Muzeum Polskiej Elektroniki

ITR Warszawa · 1956–obecnie

Instytut Tele- i Radiotechniczny (obecna nazwa i struktura od maja 1956; korzenie od 1929 jako Instytut Radiotechniczny)

Historia

Korzenie instytutu sięgają 1929 roku, kiedy w Warszawie powołano Instytut Radiotechniczny — placówkę badawczą z działami lamp elektronowych, kontroli nadawań oraz materiałów piezoelektrycznych i magnetycznych. W kwietniu 1934 połączono go z Laboratorium Teletechnicznym Ministerstwa Poczt i Telegrafów, tworząc Państwowy Instytut Telekomunikacyjny z siedzibą przy ul. Ratuszowej 11 (budynek, w którym instytut działa do dziś). W 1935 zorganizowano tam dział telewizji — pierwszą taką placówkę w Polsce i jedną z pierwszych na świecie — a w oparciu o te prace w 1937 uruchomiono pierwszą polską stację telewizyjną (mechaniczną, 120 linii, w gmachu Prudentialu).

Po wojnie działalność wznowiono w 1945 pod kierownictwem prof. Janusza Groszkowskiego. W 1951 Państwowy Instytut Telekomunikacyjny podzielono na Przemysłowy Instytut Telekomunikacji i Instytut Łączności; 25 października 1952 doświadczalna stacja telewizyjna nadawana ze studia przy Ratuszowej 11 wyemitowała pierwszy powojenny program telewizyjny w Polsce.

W maju 1956, w ramach reorganizacji ośrodków naukowo-badawczych, z części Przemysłowego Instytutu Telekomunikacji i Centralnego Biura Konstrukcyjnego Telekomunikacji utworzono obecny Instytut Tele- i Radiotechniczny (ITR). Pierwszym dyrektorem (1956–1967) był mgr inż. Kazimierz Cieliszak; instytut podzielono na wydziały teletechniczny, radiotechniczny i technologiczny oraz Zakład Doświadczalny. W latach 60. skonstruowano tam prototypowy nadajnik i kamerę telewizji kolorowej — 7 listopada 1961 przeprowadzono eksperymentalny pokaz działania telewizji kolorowej.

Od lat 70. ITR przeprofilowano na konstrukcje i technologie podzespołów biernych (rezystory, kondensatory, rezonatory kwarcowe) oraz technikę ultradźwięków; od 1975 instytut wchodził w skład kombinatu UNITRA-ELPOD. Po 1990 zmieniano profil działalności (m.in. technologie teleinformatyczne dla energetyki); 1 września 2007 ITR skonsolidowano z Przemysłowym Instytutem Elektroniki. 1 kwietnia 2019 instytut wszedł w skład Sieci Badawczej Łukasiewicz jako Łukasiewicz–ITR (od listopada 2019 włączono doń też Instytut Optyki Stosowanej). Instytut działa do dziś pod tą samą nazwą, obecnym dyrektorem jest dr inż. Janusz Sitek.

Rola w strukturach Unitry

ITR nie był zakładem produkcyjnym Unitry, lecz jej instytutem badawczym — nie wytwarzał seryjnie sprzętu pod własną marką. Od 1975 funkcjonował w strukturach kombinatu produkcyjno-naukowego UNITRA-ELPOD (zjednoczonego z branżą podzespołów elektronicznych), a jego praca badawcza koncentrowała się na opracowywaniu konstrukcji i technologii podzespołów biernych — rezystorów, kondensatorów, rezonatorów kwarcowych — a także na technice ultradźwięków (np. zgrzewarki ultradźwiękowe), które trafiały do produkcji w zakładach zjednoczenia. Wcześniej, w latach 50.–60. (jeszcze jako placówka wchodząca w skład Przemysłowego Instytutu Telekomunikacji/ Instytutu Łączności), instytut prowadził pionierskie prace nad telewizją, w tym nad telewizją kolorową (pokaz w 1961). Po transformacji ustrojowej i restrukturyzacjach ITR ewoluował w kierunku szerszej tematyki teleinformatycznej i elektronicznej, kontynuując dziś działalność jako instytut badawczy w Sieci Badawczej Łukasiewicz.

Źródła