2026-058 Sonata 62012

front w całości. U góry pokrywa gramofonu (zamknięta) z widocznym PĘKNIĘCIEM górnej listwy obudowy. Pośrodku maskownica z tkaniny w kremową kratkę z wypukłym napisem „sonata”. Niżej SZYBA SKALI z czterema rzędami: DŁ 150…280 kHz, ŚR 560…1600 kHz, KR 6…18,5 MHz z pasmami metrowymi (16 · 19 · 25 · 31 · 41 · 49 m) oraz UK 64,5…73 MHz (FABRYCZNA PODZIAŁKA OIRT). Na skali kilkadziesiąt nazw stacji w pięciu wierszach (m.in. MINSK, MOSKWA II, WARSZAWA I, KIJOW, DEUTSCHLAND-SENDER, BRASOV, PRAHA, LENINGRAD, OSLO, DROITWICH, ALLOUIS, LANDAU, NURNBERG, OPOLE, NOVI SAD, DRESDEN, WARSZAWA II, LYON, ŁÓDŹ, WROCŁAW, BERLIN, MONACHIUM, SOFIA, KRAKÓW, HAMBURG, WIEN II, MTE CARLO, HÖRBY, ZAGREB, FRANKFURT, PARIS I, POZNAŃ, LEIPZIG, LUXEMBOURG II, BRATISLAVA, ROMA II, BEOGRAD, PRAHA I, BUDAPEST, BIAŁYSTOK, KATOWICE, SOFIA, BRUXELLES I, BEROMÜNSTER). Po bokach DWA DUŻE POKRĘTŁA kremowe, pod skalą RZĄD PIĘCIU KLAWISZY opisanych WYŁ · DŁ · ŚR · KR · UKF. Po lewej symbol pięciolinii (barwa dźwięku), po prawej okienko wskaźnika. Obudowa fornirowana, ciepły odcień, cztery nóżki. Sprzęt sfotografowany na ławce w ogrodzie [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

GRAMOFON przy podniesionej pokrywie (pokrywa na dwóch zawiasach, ze metalowym wspornikiem). W płycie górnej wycięcie z TALERZEM, którego ⛔ MATA JEST W ROZSYPCE: guma spękana na całej powierzchni, wykruszona przy krawędziach, pokryta BIAŁYM NALOTEM; widoczny trzpień środkowy. Po prawej RAMIĘ GRAMOFONU z klinową muszką i osobną podpórką, obok pokrętło (prędkość/wyrzutnik). Przy krawędziach dwa kremowe słupki podpierające pokrywę i zaczep. Płyta górna i wnęka gramofonu grubo zakurzone, drobiny i okruchy gumy w środku [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

ŚCIANKA TYLNA (płyta pilśniowa, perforowana, cała) z pełnym nadrukiem: emblemat Diory, nazwa „SONATA 22002”, „OBWODÓW FM 9 / AM 7”, symbol lampy „EM 84”, „ŻARÓWKI OŚWIETLENIOWE 6,3V/0,3A”, RAMKA Z ROZMIESZCZENIEM LAMP: ECC85, ECH81, EBF89, EF80, EL84 oraz PROSTOWNIK „SPS-6B 250-100”. Po lewej: „ANTENA FERRYTOWA” ze strzałkami obrotu, gniazda anteny i masy, „DIPOL 240-300 Ω”, gniazdo głośnika zewnętrznego i masy, na dole „CHROŃ ODBIORNIK PRZED WILGOCIĄ”. Po prawej: „PRĄD ZMIENNY 50~ 220V” (JEDNO napięcie, bez przełącznika), okienko bezpiecznika, „BEZPIECZNIK 220V T0,3A”, ramka „POZIOM N” oraz ostrzeżenie „PRZED ODJĘCIEM TYLNEJ ŚCIANKI WYJĄĆ WTYCZKĘ Z GNIAZDKA SIECIOWEGO”. U góry widać szczelinę pod podniesioną pokrywą i mechanizm gramofonu, oplecione pajęczynami [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

WNĘTRZE po zdjęciu ścianki tylnej — chassis lampowe na blaszanej podstawie. Widoczne LAMPY w ekranach i bez (jedna z czytelnym nadrukiem EBF89), puszki ekranujące, transformator sieciowy z okładziną (po prawej), kondensatory papierowe w kartonowych tulejach, elektrolit w aluminiowej puszce, ANTENA FERRYTOWA na obrotowym uchwycie (po lewej, z uzwojeniami), po lewej pionowa płyta z otworami (mocowanie), na dole blacha perforowana. DWA GŁOŚNIKI UNITRA z żółtymi naklejkami (dokładne oznaczenia — patrz zdjęcia 5 i 6). Po prawej naklejka producenta obudowy: „…ZAKŁADY PRZEMYSŁU DRZEWNEGO…”. Na blasze chassis wybity numer (odczytany z bliska na zdjęciu 7: „P 270777”). Całość grubo zakurzona, miejscami pajęczyny [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

ZBLIŻENIE GŁOŚNIKA MNIEJSZEGO (owalnego), zamontowanego w górnej części komory. Żółta naklejka UNITRA z sygnaturą pisaną i napisem MADE IN POLAND, wokół niej dane: „GD 14,5-9,5/1,5F”, „1,5VA”, „4 Ω” oraz fioletowy stempel kontrolny. Membrana z fakturą drobnych wytłoczeń, kosz z jasnego odlewu na czterech wkrętach, przewody czerwony i szary przylutowane do zacisków. Wokół gruba warstwa kurzu i PAJĘCZYNY; w dolnej części kadru widać pręt anteny ferrytowej z uzwojeniami i fragment chassis [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

ZBLIŻENIE GŁOŚNIKA WIĘKSZEGO (okrągłego, 18 cm). Żółta naklejka UNITRA z tą samą sygnaturą i danymi: „GD 18-13/2F2”, „2VA”, „4 Ω”; naklejka naderwana przy krawędzi. Na kołnierzu koszyka WYTŁOCZONY NAPIS „POLFER”, powyżej odbity kod (obrócony, częściowo czytelny). Kosz w kolorze khaki, membrana ciemna, mocowanie na wkrętach z czerwonymi kroplami lakieru zabezpieczającego. Po lewej ścianka obudowy z przewodami i sprężyną, u dołu fragment transformatora i chassis [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

NUMER WYBITY NA CHASSIS — w prostokątnym przetłoczeniu blachy czytelny napis „P 270777”. Powyżej rząd kondensatorów papierowych w kartonowych tulejach, podstawki lampowe, fragment transformatora sieciowego z blachami rdzenia i przewód w oplocie. Na dole blacha perforowana i drewniana listwa obudowy; wszystko pokryte kurzem [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

Historia egzemplarza

Diora „Sonata" — radiogram lampowy: odbiornik czterozakresowy z wbudowanym gramofonem GE-56, produkowany w latach 1961–1969. Zastąpił w produkcji Koncert, od którego różnił się przede wszystkim wystrojem skrzynki. Jeden z najdłużej produkowanych odbiorników Diory — dziewięć lat; dłużej tylko Promyk (11) i Pionier (10).

Kupiony 25.08.2026 z ogłoszenia prywatnego w Ostrowi Mazowieckiej za 70 zł.

💡 Pierwszy RADIOGRAM w kolekcji — czyli pierwszy sprzęt z gramofonem wbudowanym w obudowę odbiornika. Dotąd radia i gramofony były w zbiorze osobno: Bernard GS-434 (2026-002) i GWS-302 (2026-051) to samodzielne gramofony, a lampowce z gniazdem gramofonowym (Calypso, Elizabeth) wymagają zewnętrznego źródła.

Status: w kolekcji — sprzęt na miejscu, nieuruchamiany.

Dziennik prac

2026-08-25 — zakup. Ogłoszenie prywatne, Ostrów Mazowiecka, 70 zł. Sprzęt nietestowany. Cztery zdjęcia własne (front, gramofon, ścianka tylna, wnętrze) w img/. Odczytane: oznaczenie SONATA 22002, obsada lamp i prostownik selenowy SPS-6B 250-100.

🔗 To elektryczny bliźniak Calypso — i dlatego trafił dobrze

Karta modelu mówi wprost: „Pod względem elektrycznym układ identyczny z Calypso" — ta sama lampa głośnikowa EL84, ta sama głowica UKF na ECC85, pełny tor superheterodynowy UKF, detektor AM na diodzie półprzewodnikowej, diody germanowe DOG w torze FM, prostownik selenowy, klawiszowy przełącznik zakresów, obrotowa antena ferrytowa, montaż na płytce drukowanej.

✅ A Calypso 6282 stoi już w tej kolekcji (2026-056), kupione dwa dni wcześniej. Praktyczne skutki:

⚠️ Ale nie „ten sam sprzęt": Calypso to radio, Sonata to radiogram — dochodzi gramofon, jego zasilanie i tor wejściowy. Obudowa i wystrój też są inne, więc części mechaniczne wymienne nie są.

🔬 Obsada lamp: ECC85 · ECH81 · EBF89 · EF80 · EL84 · EM84

Z ramki na ściance tylnej: ECC85, ECH81, EBF89, EF80, EL84, wskaźnik EM84, prostownik selenowy SPS-6B 250-100, żarówki skali 6,3 V/0,3 A, FM 9 obwodów, AM 7 obwodów.

🔍 To rozstrzyga, którą generacją jest ten egzemplarz. Karta modelu opisuje dwie wersje: 62012 — pięciolampowa (ECC85, ECH81, EF89, EL84, EM80) i 62130 — sześciolampowa, od 1965 r. Nasza sztuka ma EF80 dodatkowo i wskaźnik EM84 zamiast EM80, czyli należy do generacji sześciolampowej — a więc jest z drugiej połowy okresu produkcji (1965–1969), nie z pierwszej.

⚠️ Sprostowanie do rozstrzygnięcia — przy Calypso mogłem się pomylić o jedną literę. Ścianka Sonaty podaje EBF89 wyraźnie. Przy Calypso 6282 (2026-056) odczytałem z nadruku EF89 i zapisałem to jako rozbieżność wobec karty modelu (która podaje EBF89). Skoro siostrzana konstrukcja ma tam EBF89, a różnica to jedna wąska litera na przetartym sitodruku, odczyt „EF89" przy Calypso trzeba sprawdzić ponownie przy dobrym świetle. ➡️ Zapisane jako zadanie w obu wpisach.

❓ Druga rzecz do wyjaśnienia: „odmiana eksportowa". Karta modelu opisuje typ 22002 jako odmianę eksportową. Ten egzemplarz ma jednak wszystkie napisy po polsku („CHROŃ ODBIORNIK PRZED WILGOCIĄ", „PRZED ODJĘCIEM TYLNEJ ŚCIANKI…", „PRĄD ZMIENNY", „BEZPIECZNIK", „POZIOM N") i fabryczną podziałkę UKF w OIRT (64,5–73 MHz) — a wersje eksportowe dostawały zwykle pasmo CCIR albo obcojęzyczne opisy. ⚠️ Nie zmieniam karty modelu na podstawie jednej sztuki, ale zapisuję sprzeczność: albo „22002" nie jest oznaczeniem eksportowym, albo eksport szedł też na rynki OIRT. Rozstrzygnie karta katalogowa oldradio albo drugi egzemplarz.

⚡⚡ Przed pierwszym włączeniem — lampowiec z selenem, po raz drugi w tym tygodniu

Procedura jest ta sama co przy Calypso i równie nienegocjowalna. Dwie rzeczy różnią się na korzyść:

✅ Nie ma przełącznika napięcia. Ścianka podaje „PRĄD ZMIENNY 50~ 220V" — jedno napięcie, więc nie ma ryzyka, że sprzęt stoi na 127 V (to była pozycja numer jeden na liście przy Calypso). Bezpiecznik: 220 V / T 0,3 A — zwłoczny, tak jak nadruk podaje.

⚠️ Kolejność:

1. Przewód sieciowy na całej długości — izolacja z lat 60. bywa krucha.
2. Ciągłość uzwojenia pierwotnego transformatora (widocznego na zdjęciu wnętrza, po prawej stronie chassis).
3. ⚠️ Prostownik selenowy SPS-6B 250-100. Objaw awarii jest charakterystyczny: zapach zgniłych jaj / czosnku i gwałtowny spadek napięcia anodowego — wtedy natychmiast wyłączyć. **Przy wymianie na krzemowy OBOWIĄZKOWO rezystor szeregowy**, bo selen ma znacznie większy spadek napięcia; bez rezystora napięcie anodowe podskoczy i obciąży wszystkie elektrolity oraz lampy. Ta sama zasada obowiązuje przy Irysie (2026-004) i Calypso.
4. Formowanie elektrolitów — pierwsze włączenie przez żarówkę szeregowo (60–100 W) albo autotransformator, z napięciem podnoszonym stopniowo.
5. Start od DŁUGICH (225 kHz) — jedyny pewny sygnał; potem ŚR, KR, a UKF na końcu.
6. ⛔ Nie zostawiać bez nadzoru przy pierwszych próbach.

⚠️ Zwolnić klawisze przed włączeniem — na zdjęciu nie widać, który jest wciśnięty; startować z WYŁ, potem DŁ.

📻 UKF 64,5–73 MHz — czyli tu OIRT, w odróżnieniu od Calypso

Podziałka UKF jest fabrycznie OIRT, więc — inaczej niż Calypso 6282, które ma wyjątkowe 87,5–100 MHz — ten egzemplarz w dzisiejszym pasmie złapie tylko lustra: f_odbierana ≈ f_skali + 2 × 10,7 MHz, czyli tuning 64,5–73 MHz odpowiada realnym 85,9–94,4 MHz.

💡 Zestawienie dwóch sióstr jest pouczające: ta sama elektronika, a jedna sztuka trafia dzisiejszy eter fabrycznie, druga nie — bo wypuszczono je po dwóch stronach decyzji o przejściu Polski na OIRT.

⛔ Gramofon: mata w rozsypce — i co to mówi o resztach gumy

Mata talerza jest spękana, wykruszona i pokryta białym nalotem. Nie ma tu czego czyścić: guma się zdegradowała i pozycja trafia do poszukiwane.

⚠️ Ale ważniejsze jest to, co z tego wynika o wnętrzu. Gramofony tej epoki mają napęd rolkowy (idler): gumowa rolka przenosi obroty z silnika na talerz. Rolka starzeje się tym samym mechanizmem co mata — a maty widok nie zostawia złudzeń.

➡️ Wniosek roboczy: zakładać, że rolka napędowa też jest do wymiany, i to sprawdzić przed pierwszą próbą uruchomienia gramofonu:

• ⛔ stwardniała rolka — talerz nie rusza albo kołysze prędkość;
• ⛔ rozpłynięta rolka — maź rozsmarowana po wale silnika i wieńcu talerza, którą trzeba wyczyścić do sucha przed założeniem nowej;
• ⚠️ nie kręcić talerzem na siłę, dopóki nie wiadomo, w jakim stanie jest napęd.

📌 Kolejność prac przy gramofonie: zdjąć talerz → ocenić rolkę i wał silnika → wyczyścić → dopiero potem szukać maty i igły. Kupowanie maty przed obejrzeniem rolki to wydatek w złej kolejności.

🔊 Dwa głośniki — odczytane z bliska (i sprostowanie)

Zbliżenia naklejek rozstrzygają dane obu przetworników:

Obie naklejki są żółte, z logo UNITRA, sygnaturą pisaną i napisem MADE IN POLAND.

⚠️ Sprostowanie do pierwszej wersji tego wpisu. Odczyty ze zdjęcia ogólnego wnętrza były błędne w trzech miejscach:

📌 Lekcja jest ta sama, co przy innych odczytach w tym katalogu: dane z kadru ogólnego to hipoteza, dane ze zbliżenia to odczyt. Przy oznaczeniach z cyframi różnica „25" kontra „9,5" bierze się z jednego nieostrego znaku.

💡 Co z tego wynika technicznie: oba przetworniki mają 4 Ω i małą moc znamionową (2 VA i 1,5 VA) — typowo dla lampowego radiogramu z EL84. Konfiguracja to najpewniej głośnik główny + dodatkowy dla góry pasma, ale skoro naklejki tego nie stwierdzają, zostawiam to jako niepotwierdzone do sprawdzenia ze schematem (czy oba idą przez ten sam transformator wyjściowy, czy drugi przez kondensator jako zwrotnicę).

💡 POLFER wytłoczony na koszu większego głośnika to trop o łańcuchu dostaw: Diora kupowała przetworniki na zewnątrz. Polfer ma w katalogu własną kartę zakładu. ❓ Sygnatura pisana na naklejce (ta sama na obu) wygląda na Tonsil, ale przy tej rozdzielczości nie przesądzam — do odczytania z bliska.

💡 Naklejka wytwórni obudowy („…zakłady przemysłu drzewnego…") to ślad, którego w tym katalogu jeszcze nie mieliśmy: skrzynki do radioodbiorników robiły zakłady meblowe, nie Diora. Warto ją odczytać z bliska i zapisać — to informacja o łańcuchu produkcji, a nie o samym odbiorniku. Do odczytania: pełna nazwa zakładu i data/numer zestawienia.

🔢 Numer wybity na chassis: P 270777

Na blasze chassis, w prostokątnym przetłoczeniu, wybity jest P 270777. Wpisany do pola nr_seryjny.

⚠️ Z zastrzeżeniem, którego nie da się teraz rozstrzygnąć: nie wiadomo, czy to numer fabryczny egzemplarza, czy numer chassis/partii. Ścianka tylna Sonaty — inaczej niż u Calypso — nie ma pola „Nr", więc nie da się tego porównać w obrębie jednego urządzenia. 🔎 Rozstrzygnie drugi egzemplarz: jeśli inna Sonata ma w tym miejscu inną liczbę, to numery indywidualne. Ta sama metoda, która przy Amatorze 3 pokazała, że 26303 jest kodem wyrobu.

Stan

Techniczna: nie wpisana. Sprzęt nieuruchamiany. Wpisana po procedurze pierwszego włączenia — z podziałem na radio (od DŁ) i gramofon (oddzielnie, po ocenie napędu).

Kosmetyczna: 2 — „mocno wyeksploatowany". Za dwójkę, nie trójkę: rozsypana mata talerza (element zewnętrzny, widoczny po podniesieniu pokrywy) oraz pęknięcie górnej listwy obudowy. Do tego grubo zakurzone wnętrze, pajęczyny i siatka drobnych pęknięć lakieru na podziałce.

✅ Ale to, co najtrudniej zdobyć, jest całe: szyba skali, tkanina maskownicy z napisem „sonata", oba pokrętła, wszystkie klawisze, pokrywa z zawiasami i wspornikiem, ramię gramofonu. Fornir bez ubytków.

💡 Droga w górę: mata + sklejenie pęknięcia listwy + mycie → 3, a przy dobrym efekcie czyszczenia forniru nawet wyżej.

Uwagi

Cena — dobra. 70 zł przy widełkach modelu 50–250 zł i medianie ~120 zł, czyli poniżej mediany za radiogram, a nie za samo radio. Za te pieniądze doszedł egzemplarz kompletny z zewnątrz, z całą szybą skali i nietkniętą tkaniną maskownicy — dwa elementy, których praktycznie nie da się dokupić.

Jedenasty lampowiec w zbiorze i czwarta lampowa Diora — po Kankanie 2 (2026-016), Podhalu (2026-018)) i Calypso (2026-056).

💡 I trzeci lampowiec w ciągu trzech dni. Calypso (23.08), teraz Sonata (25.08) — plus wcześniejsze Irysy, Syrena i Violetta. ⚠️ To argument, by zrobić z tego jedną sesję, a nie trzy osobne: ta sama procedura formowania, ten sam typ prostownika selenowego, te same lampy w dwóch z nich. Jedna żarówka szeregowa, jeden wieczór, trzy odbiorniki obejrzane w tym samym rytmie.

Do uzupełnienia:

1. Zdjąć talerz gramofonu — ocena rolki napędowej i wału silnika przed szukaniem maty.
2. Odczytać naklejkę wytwórni obudowy (pełna nazwa, numer/data).
3. ✅ Numer z chassis odczytany: P 270777 (25.08.2026) — do rozstrzygnięcia pozostaje, czy to numer egzemplarza, czy chassis/partii.
4. Rok produkcji — obsada lamp wskazuje na generację sześciolampową (1965–1969); zawęzić datownikami podzespołów (metoda sprawdzona przy Elizabeth, WS-502, AS-502).
5. Rozstrzygnąć „odmianę eksportową" typu 22002 wobec polskich napisów i podziałki OIRT.
6. Sprawdzić ponownie nadruk lamp przy Calypso — EF89 kontra EBF89.
7. Karty katalogowe oldradio (nr 299 i 1022) oraz schemat Calypso (ten sam układ) → do materialy/.
8. Procedura pierwszego włączenia i wpisanie stan_techniczny.

Wycena rynkowa

Kupiony za 70 zł przy medianie modelu ~120 zł — poniżej mediany, za egzemplarz KOMPLETNY z zewnątrz i z całą szybą skali oraz nienaruszoną tkaniną maskownicy (elementy praktycznie niekupowalne). W górę ciągnie też to, że jest to RADIOGRAM, a nie samo radio: gramofon GE-56 podnosi wartość ekspozycyjną, a układ elektryczny jest identyczny z Calypso, którego karta i materiały są już w katalogu. W dół — stan techniczny NIESPRAWDZONY (lampowiec z prostownikiem selenowym, przed pierwszym włączeniem obowiązkowa procedura), ROZSYPANA MATA TALERZA i pęknięcie górnej listwy obudowy. Zrewidować po uruchomieniu i po wymianie maty.

Wycena orientacyjna, polski rynek wtórny (2026-08); w większości ceny ofertowe — realne transakcje bywają o 20–40% niższe.