2026-059 GWS-302

PO DOSTAWIE — widok z góry przy otwartej pokrywie. Talerz czarny z sześcioma podłużnymi wypustkami i PIERŚCIENIEM STROBOSKOPOWYM wokół trzpienia, płyta górna jasnoszara, czysta. Po prawej ramię z przeciwwagą, podpórką z zaczepem i muszką; dźwignie 33/45 przy lewej krawędzi, START/STOP przy prawej. Przy lewej przedniej krawędzi płyty ciemny ślad zabrudzenia. Na listwie czołowej cztery czarne gałki [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

PO DOSTAWIE, zbliżenie na muszkę — WKŁADKA O CZERWONYM KORPUSIE Z WIDOCZNĄ IGŁĄ. To element, którego brakuje egzemplarzowi 2026-051. W tle podpórka ramienia z zaczepem, dźwignia podnośnika i tłoczony napis START/STOP na płycie [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

PO DOSTAWIE, spód — czarna płyta z czterema nóżkami i TŁOCZONĄ TABLICZKĄ: POZIOM „N”, ZN-…/MHiPM-16/74-058, ZASILANIE 220V 50Hz 30VA oraz ostrzeżenie o wyjęciu wtyczki przed demontażem i wymianą bezpieczników; obok trójkątny ZNAK BEZPIECZEŃSTWA „B” i drugi znak ostrzegawczy. Poniżej ZERWANA NAKLEJKA — pozostał strzęp z fragmentem cyfr [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

PO DOSTAWIE — pokrywa przeciwkurzowa zamknięta, cała, z oboma zawiasami; widać przez nią talerz i ramię. Różnica wobec 2026-051, gdzie język lewego zawiasu jest pęknięty i klejony [źródło: własne] Kliknij, aby zamknąć.

widok z góry przy podniesionej pokrywie — TALERZ czarny, z sześcioma podłużnymi wypustkami i pierścieniem drobnych ząbków wokół trzpienia (ten sam wzór co w egz. 2026-051). Po prawej RAMIĘ z czarną przeciwwagą przy osi, podpórką z zaczepem i klinową MUSZKĄ na końcu — ⚠️ ze zdjęcia nie da się stwierdzić, czy w muszce jest wkładka z igłą. Po lewej u dołu PRZEŁĄCZNIK PRĘDKOŚCI z opisami 33 i 45. Płyta górna jasna, przy lewej krawędzi ślad zabrudzenia/rdzy. Wokół obudowy poprowadzony przewód sieciowy zakończony wtyczką [źródło: https://www.vinted.pl/items/9753233012-stary-adapter-vintage-unitra-fonica-gws-3] Kliknij, aby zamknąć.

prawa część listwy czołowej z bliska — czarne pole z opisem „WYSOKIE” i podziałką kropkową min–max, w nim OBECNA CZARNA GAŁKA. Obok na srebrnej listwie logo UNITRA FONICA oraz OKRĄGŁY EMBLEMAT Z CYFRĄ „1” (najpewniej znak jakości pierwszej klasy — do potwierdzenia). Powyżej fragment pokrywy przeciwkurzowej i ramienia. Listwa zakurzona, poza tym bez uszkodzeń [źródło: https://www.vinted.pl/items/9753233012-stary-adapter-vintage-unitra-fonica-gws-3] Kliknij, aby zamknąć.

lewa część listwy czołowej — nadruk „GWS-302” na srebrnym tle oraz czarne pole z opisem „WZMOCNIENIE”, podziałką kropkową i OBECNĄ CZARNĄ GAŁKĄ. Powyżej pokrywa przeciwkurzowa (z zewnątrz bez widocznych pęknięć) i fragment wnętrza z ramieniem. Przewód sieciowy poprowadzony przed obudową [źródło: https://www.vinted.pl/items/9753233012-stary-adapter-vintage-unitra-fonica-gws-3] Kliknij, aby zamknąć.

ujęcie skośne z ZAMKNIĘTĄ POKRYWĄ — widać całą sylwetkę gramofonu. ✅ NA LISTWIE CZOŁOWEJ KOMPLET CZTERECH CZARNYCH GAŁEK. Pokrywa z przydymionej pleksi, z ALUMINIOWĄ LISTWĄ ŁUKOWĄ i białą kropką, opuszczona i przylegająca; zawiasy w tylnej krawędzi. Przez pokrywę widać talerz, ramię i przełącznik 33/45. Przewód sieciowy z WTYCZKĄ DWUBOLCOWĄ leży przed sprzętem [źródło: https://www.vinted.pl/items/9753233012-stary-adapter-vintage-unitra-fonica-gws-3] Kliknij, aby zamknąć.

widok z góry na zamkniętą pokrywę — pleksi zakurzona i porysowana powierzchniowo, ale BEZ WIDOCZNYCH PĘKNIĘĆ, listwa łukowa na miejscu. Pod pokrywą czytelnie widać talerz z wypustkami, ramię z przeciwwagą i podpórką oraz przełącznik prędkości 33/45 przy lewej krawędzi. Zawiasy w górnej krawędzi kadru, oba obecne [źródło: https://www.vinted.pl/items/9753233012-stary-adapter-vintage-unitra-fonica-gws-3] Kliknij, aby zamknąć.

Historia egzemplarza

Unitra Fonica GWS-302 — drugi egzemplarz tego modelu w kolekcji, obok 2026-051 (Vinted, 19.08.2026, 73,49 zł). Gramofon stereofoniczny z wbudowanym wzmacniaczem, napęd paskowy, 33/45 obr./min, wkładka ceramiczna UF-70.

Kupiony 25.08.2026 na Vinted za 47,24 zł, świadomie z myślą o roli dawcy części dla egzemplarza 2026-051. Sprzedający deklaruje: nie działa.

Status: w drodze — opłacony, oczekuje na wysyłkę.

Dziennik prac

2026-08-25 — zakup. Vinted, oferta, 47,24 zł. Deklaracja sprzedającego: niesprawny. Sprzętu jeszcze nie ma, nie uruchamiano.

2026-08-27 — dostawa i pierwsze oględziny. Egzemplarz kompletny i czysty, wyraźnie lepszy wizualnie od 2026-051. Obecne: komplet czterech gałek, cała pokrywa przeciwkurzowa (bez pękniętego języka zawiasu), talerz, redukcja na duży otwór i — najważniejsze — wkładka w muszce z igłą. ⛔ Nie gra: silnik się kręci, ale napęd jest zablokowany. Rozpoznanie wstępne: przegląd mechaniczny (pasek / smar / mechanizm automatyki), diagnostyka niżej. Cztery zdjęcia własne w img/.

🎯 Po co ten zakup: trzy konkretne braki w egzemplarzu 2026-051

To nie jest zakup „na wszelki wypadek" — pierwszy GWS-302 ma w karcie trzy opisane braki, a wszystkie trzy może pokryć właśnie taki dawca:

💡 Wpis 2026-051 wymieniał „Fonica GWS-301 · GWS-302 · GWS-303" jako dawców już 19.08. Teraz taki dawca jest kupiony — a to ten sam schemat, który w kolekcji zadziałał już dwa razy: przy dwóch Śnieżnikach R-502 (2026-013 + 2026-046) i przy dwóch Amatorach 3 (2026-021 + 2026-047).

📸 Co widać na zdjęciach oferty — dwie z trzech części są

Zdjęcia z ogłoszenia zapisane 25.08.2026, jeszcze przed dostawą (nauczka z Emilii). Rozstrzygają dwie z trzech pozycji z tabeli wyżej:

⚠️ Ostrożność, którą trzeba tu zachować: przy 2026-051 pęknięcie języka zawiasu też nie było widoczne na zdjęciach oferty — wyszło dopiero na zbliżeniu po dostawie, i jest to zapisane w pulapki.md jako osobna sekcja („przezroczysta pleksi na zrzucie ekranu niczego nie dowodzi"). ➡️ „Bez widocznych pęknięć" znaczy tu dokładnie tyle, ile mówi — i nie więcej.

💡 Detal wart odnotowania: na listwie, obok logo UNITRA FONICA, jest okrągły emblemat z cyfrą „1" — najpewniej znak jakości pierwszej klasy. ❓ Nie potwierdzam rozwinięcia i nie wiem, czy taki sam jest na 2026-051 — do porównania obu listew po dostawie. Jeśli się różnią, to ślad innej partii produkcyjnej.

🔄 A to zmienia kierunek transferu części

Zestawienie obu sztuk daje obraz odwrotny do typowego „dawca oddaje mechanikę":

➡️ Wniosek: najprawdopodobniej to KOSMETYKA popłynie z dawcy do sprawnego egzemplarza, a nie mechanika. 2026-051 zostaje maszyną roboczą (bo działa), a z 2026-059 idą gałki i ewentualnie pokrywa — plus wkładka, jeśli jest.

⚠️ Nie odwrotnie. Kuszące „ten wygląda lepiej, więc niech on będzie wiodący" byłoby błędem: sprawny napęd i działający automat są trudniejsze do odtworzenia niż dwie gałki. Przy 2026-051 potwierdzono je własnym testem, tutaj mamy tylko cudze „nie działa".

⚠️ Ale rola dawcy jest HIPOTEZĄ, nie decyzją — i tak zostaje zapisana

status wpisany jako w_drodze, a nie dawca_czesci. To celowe i wynika z doświadczenia zapisanego przy poprzednich parach:

**Dopóki obu sztuk nie widziało się obok siebie, nie wiadomo, która jest

lepsza.**

Trzy scenariusze, wszystkie realne:

1. ✅ Dawca zgodnie z planem — 2026-051 zostaje egzemplarzem wiodącym, z niego gra, do niego wędrują części. Najbardziej prawdopodobny.
2. 🔄 Zamiana ról — jeśli ten okaże się kompletniejszy (cała pokrywa, komplet nasadek, obecna wkładka), a jego „nie działa" sprowadzi się do paska albo brudnych styków, to on może być egzemplarzem wiodącym, a 2026-051 dawcą. Przy Amatorze 3 dokładnie ta niepewność kazała wstrzymać decyzję do czasu uruchomienia obu.
3. ⛔ Dwa niepełne — jeśli brakuje w nim tego samego co w pierwszym (bo braki bywają typowe dla modelu: igły giną wszędzie, nasadki pękają wszędzie), zakup dołoży tylko obudowę i mechanikę. Wtedy wartość jest mniejsza, niż zakładano — i trzeba to zapisać, a nie przemilczeć.

⚠️ Decyzję o rozbiórce podejmować DOPIERO po obejrzeniu obu sztuk razem, a nie po samej deklaracji sprzedającego. „Nie działa" bez szczegółów nie mówi, co nie działa: brak igły to nie awaria, tylko brak części eksploatacyjnej.

📋 Kolejność po dostawie — najpierw inwentaryzacja, potem śrubokręt

1. ⛔ Nie rozbierać od razu. Najpierw spisać i sfotografować, co ten egzemplarz ma — to jedyna chwila, gdy jest kompletny.
2. 🥇 Sprawdzić WKŁADKĘ — zdjąć muszkę, obejrzeć igłę pod światło (czy jest, czy nie ułamana), odczytać oznaczenia. ⚠️ **To rozstrzyga o sensie całego zakupu**: cała wkładka UF-70 odblokowuje pierwszy gramofon.
3. Nasadki pokręteł — czy są wszystkie cztery i czy pasują wymiarowo (zdjąć jedną i porównać z 2026-051).
4. Pokrywa i jej zawiasy — porównać z pękniętym językiem w 2026-051.
5. Ustalić, CO w nim nie działa — talerz się kręci? automat cofa ramię? To decyduje między scenariuszem 1 a 2.
6. Pomiar DC na zaciskach głośnikowych — jeśli w ogóle dojdzie do prób pod napięciem; ten model ma wbudowany wzmacniacz.
7. Dopiero potem decyzja o rolach i ewentualny status: dawca_czesci.

📌 Gdy części zaczną wędrować, zapisywać KIERUNEK. W karcie egzemplarza docelowego (2026-051) ma stanąć, co przyszło z 2026-059 — inaczej za rok nie da się odtworzyć, które elementy są oryginalne dla której sztuki. To wymóg z CLAUDE.md dla każdego projektu renowacyjnego.

✅ 27.08.2026 — DOSTAWA: sprawdził się scenariusz 2, role się zamieniają

📌 To jest ten przypadek, który zapisano tu z góry (sekcja „rola dawcy jest HIPOTEZĄ"): scenariusz 2 — zamiana ról. Egzemplarz kupiony jako dawca okazał się kompletniejszy i ładniejszy od egzemplarza wiodącego.

Para wyszła komplementarna — i to jest najlepszy możliwy układ

🔑 Każdy z nich ma dokładnie to, czego brakuje drugiemu. Dwa razy 120,73 zł kupiło komplet części na jeden bardzo dobry gramofon — a przy odrobinie szczęścia na dwa działające.

⚠️ Ale NIE rozbierać jeszcze — kolejność ma znaczenie

Usterka opisana jako „silnik się kręci, napęd zablokowany" jest w gramofonie paskowym (karta modelu: napęd — pasek gumowy) usterką tanią i typową, nie awarią konstrukcyjną. ➡️ Najpierw przegląd mechaniczny 2026-059, dopiero potem ewentualny transfer części. Rozbiórka kompletnego egzemplarza po to, by uzupełnić niekompletny, niszczy lepszą sztukę — i jest nieodwracalna, podczas gdy pasek i smar są odwracalne.

Nowy podział ról (do rewizji po przeglądzie):

• 2026-059 — egzemplarz wiodący (kompletny, ładniejszy, z wkładką);
• 2026-051 — dawca / sztuka zapasowa (niekompletny, ale ze **sprawną mechaniką**, czyli z częściami, które mogą uratować 059, gdyby przegląd nie wystarczył).

⚠️ Kierunek transferu odwrócił się o 180° wobec założeń z dnia zakupu: zakładano wkładkę i nasadki 059 → 051, a wychodzi mechanika 051 → 059.

🔧 Diagnostyka: „silnik się kręci, ale jest zablokowany" — gramofon PASKOWY

⛔ Nie trzymaj włączonego przy zablokowanym napędzie. Silnik pod blokadą grzeje się i potrafi spalić uzwojenie. Cała diagnostyka przy wyjętej wtyczce, ręką.

🥇 Krok 1: zdejmij talerz i obróć go ręką

Jeden ruch dzieli problem na pół:

Krok 2: obejrzyj pasek

⚠️ Czterdziestoletnia guma zamienia się w maź, która skleja krążek silnika z podtalerzem — i wtedy silnik faktycznie „kręci się, a wszystko jest zablokowane". Resztki usunąć do czysta (izopropanol); pominięty osad natychmiast zabrudzi nowy pasek i wywoła ślizganie.

Krok 3: mechanizm automatyki

GWS-302 jest automatem — 2026-051 sam cofa ramię na końcu płyty. ➡️ Jeśli mechanizm stanął w połowie cyklu, krzywka jest sprzężona z napędem i blokuje wszystko. Bez zdjęcia talerza objaw jest nie do odróżnienia od zatartego łożyska. Sprawdź, czy dźwignia START/STOP wraca do spoczynku i czy krzywka nie stoi w połowie skoku.

Krok 4: smar

Fabryczny smar po 40 latach twardnieje w żywicę i sam w sobie potrafi zablokować oś talerza i prowadnice mechanizmu. Zmyć rozpuszczalnikiem, dać świeży smar łożyskowy na oś i olej na tuleję. ⚠️ WD-40 nie jest smarem — nadaje się do rozpuszczenia starego osadu, nie do zostawienia w łożysku.

📌 Wzorzec masz obok: 2026-051 ma sprawną mechanikę tego samego modelu. Przy każdej wątpliwości „jak to ma wyglądać / jak ma chodzić" — zdejmij talerz w obu i porównaj. To ta sama zasada, która rozwiązała kanał bez basu w Elizabeth: sprawny bliźniak jest dokumentacją.

🏷️ Tabliczka na spodzie — odczytana

Tłoczona w płycie spodniej (zdjęcie 2026-059-spod-tabliczka-poziom-n.jpg, odczyt po obróceniu kadru):

`` POZIOM „N" · ZN- /MHiPM-16/74-058 ZASILANIE 220V 50Hz 30VA UWAGA PRZED DEMONTAŻEM GRAMOFONU I WYMIANĄ BEZPIECZNIKÓW WYJĄĆ WTYCZKĘ Z GNIAZDA SIECIOWEGO ``

Obok dwa trójkątne znaki: jeden z wyraźną literą B (polski znak bezpieczeństwa „B"), drugi z symbolem ostrzegawczym — nieczytelny.

🔑 Postęp w sprawie oznaczenia POZIOM „N"

Ten egzemplarz wnosi do trwającego w katalogu tropu dwie nowe rzeczy:

1. Litera N jest stała — to oznaczenie klasy, nie miejsce na liczbę. Tu zapisano ją jako POZIOM „N", w cudzysłowie. ⚠️ Sprostowanie (tego samego dnia, po tabliczce Julii 2026-063): napisałem tu pierwotnie, że kanoniczną pisownią jest wersja z cudzysłowem — to za mocne. Julia Stereo (Eltra) ma na tabliczce Poziom N — mieszaną wielkością liter i bez cudzysłowu. ➡️ **Stała jest ramka wokół napisu i sama litera N; wielkość liter i cudzysłów się zmieniają.** Wniosek merytoryczny zostaje w mocy, ale nie opiera się na cudzysłowie.
2. 🎯 Oznaczenie jest tłoczone W TEJ SAMEJ TABLICZCE co numer normy ZN-…/MHiPM-16/74-058. ➡️ To najmocniejsza dotąd wskazówka, **gdzie szukać definicji: „poziom N" jest najpewniej klasą zdefiniowaną w tej normie**. ⚠️ Rozwinięcia skrótu MHiPM nie przesądzam (kandydat: Ministerstwo Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego) — do sprawdzenia w źródle, nie do wpisania jako fakt.

Zgadza się też z dotychczasową obserwacją: kolejne urządzenie SIECIOWE (220 V, 30 VA) z tym oznaczeniem; na pasywnych zespołach głośnikowych ZG 15-C go nie ma.

⛔ Zerwana naklejka poniżej tabliczki — został strzęp z fragmentem cyfr. Możliwe, że zniknął z nią numer egzemplarza albo nalepka sklepowa. Nie da się odzyskać; zapisane, żeby nie szukać w nieskończoność.

Opis oferty (relacja sprzedającego)

✅ Zapisane w komplecie 25.08.2026, przed dostawą — pięć zdjęć w img/ oraz dosłowna treść ogłoszenia:

„Stary adapter z lat 90-tych, marca Unitra Fonica, model GWS-302, nie działa,

nawet nie wiem dlaczego, bez głośników. Dla miłośników staroci."

📌 Nauczka z Emilii RM-407 (2026-053) zadziałała: tam opis zniknął razem z ogłoszeniem i został trwałą luką.

Rozbiór opisu — cztery rzeczy, z których trzy są istotne

1. ⚠️ „bez głośników" to NIE jest brak — to cecha modelu. GWS-302 fabrycznie nie ma własnych głośników: ma wbudowany wzmacniacz i wymaga zewnętrznych kolumn, co jest opisane w karcie modelu i przy 2026-051. Sprzedający opisał więc normalny stan urządzenia jako ubytek — pewnie nieświadomie.

✅ Praktycznie: nie ma tu czego szukać ani dokupywać, a cena nie powinna być z tego powodu niższa. ⚠️ Ale odwrotna pomyłka bywa kosztowna: przy innym modelu „bez głośników" mogłoby znaczyć realny brak — dlatego zawsze sprawdzać w karcie, czy dany model w ogóle miał to, czego rzekomo brakuje.

2. 🔑 „nie działa, nawet nie wiem dlaczego" + „bez głośników" = możliwe, że NIGDY GO NIE USŁYSZAŁ. To zestawienie zmienia wagę deklaracji. Dwa czytania, o różnych skutkach:

➡️ Pytanie do sprzedającego, jedno i konkretne: „czy talerz się kręci po włączeniu?". Odpowiedź rozstrzyga między tymi dwoma czytaniami przed dostawą i nic nie kosztuje.

3. ⚠️ „z lat 90-tych" to relacja, nie ustalenie. Karta modelu nie podaje lat produkcji GWS-302, więc nie mam czym tej daty potwierdzić ani obalić. Sprzedający datuje sprzęt „na oko" — to najczęstsza niepewna dana w ogłoszeniach. ➡️ Pole rok_produkcji zostaje puste; datowanie po dostawie z datowników podzespołów (metoda sprawdzona przy Elizabeth, WS-502, AS-502).

4. „Dla miłośników staroci" — formuła oznaczająca sprzedaję jako ozdobę albo na części, nie obiecuję działania. ✅ Spójna z ceną 47,24 zł i z rolą, w jakiej ten egzemplarz kupiono.

Co z tego wynika dla ewentualnej reklamacji

⛔ Deklaracji sprawności NIE MA — jest wprost przeciwna („nie działa"), więc martwy sprzęt nie będzie niezgodnością z opisem. Zostają dwie podstawy niezależne od treści: zaginięcie i uszkodzenie w transporcie. ✅ Za to opis jest uczciwy: nie udaje wiedzy, której sprzedający nie ma — inaczej niż „sprawny" przy sprzęcie, którego nie dało się sprawdzić (gramofon GWS-302 2026-051 kupiono właśnie na takiej deklaracji).

⚠️ Ale zdjęcia oferty obiecują konkret i to warto sprawdzić przy rozpakowaniu: komplet czterech gałek i cała pokrywa. Gdyby przyjechał bez którejś gałki albo z pękniętą pokrywą, to byłaby niezgodność — bo widać je na zdjęciach.

Stan

Techniczna: nie wpisana — sprzętu nie ma. ⚠️ Deklaracja „nie działa" to relacja sprzedającego, nie pomiar; wpisana będzie po własnej próbie, z rozbiciem na napęd (czy talerz się kręci), automatykę (czy cofa ramię) i tor audio (o ile będzie czym zagrać).

Kosmetyczna: nie wpisana — brak zdjęć i sprzętu. Do oceny po dostawie.

Uwagi

Cena i rachunek pary. 47,24 zł przy widełkach modelu 80–250 zł — czyli poniżej dolnej granicy, ale to właściwa cena za dawcę, a nie okazja na sprawny sprzęt. Razem z pierwszym egzemplarzem: 120,73 zł za parę.

💡 Warto to porównać z alternatywą. Sama wkładka UF-70 na rynku wtórnym bywa trudniejsza do zdobycia niż cały gramofon — bo ceramiczne wkładki z tej epoki wysychają i pękają, a nowych nikt nie produkuje. Jeśli w tym egzemplarzu wkładka jest cała, 47,24 zł kupuje część, której osobno mogłoby po prostu nie być w sprzedaży — plus obudowę, pokrywę, nasadki i mechanikę jako dodatek.

⚠️ Ale jeśli wkładki nie ma albo jest pęknięta, zakup broni się już tylko drobnicą — i tak trzeba to będzie zapisać. Wycena 30–70 zł jest wstępna i celowo ostrożna.

Do uzupełnienia:

1. ✅ Opis oferty i zdjęcia — ZAPISANE (25.08.2026).

1b. Zapytać sprzedającego: „czy talerz się kręci?" — jedno pytanie rozstrzyga, czy „nie działa" dotyczy mechaniki, czy tylko braku możliwości odsłuchu.

1. Stan wkładki i igły — punkt rozstrzygający o wartości zakupu.
2. Komplet nasadek pokręteł i ich zgodność wymiarowa z 2026-051.
3. Stan pokrywy i języków zawiasów.
4. Co konkretnie nie działa — napęd, automat czy tor audio.
5. Decyzja o rolach w parze i ewentualne przestawienie status na dawca_czesci.
6. Ocena kosmetyczna i techniczna po dostawie.

Wycena rynkowa

Kupiony ŚWIADOMIE JAKO DAWCA za 47,24 zł, przy deklaracji sprzedającego „nie działa”. Wycena poniżej widełek modelu, bo to nie jest wycena sprawnego gramofonu — sprzęt niesprawny wart jest tyle, ile warte są jego zdatne części. ZREWIDOWANE 25.08.2026 po zapisaniu zdjęć oferty: 30–70 → 40–80 zł, bo widać KOMPLET CZTERECH GAŁEK i CAŁĄ POKRYWĘ — czyli dwie z trzech części, dla których ten egzemplarz był kupowany. Nadal do rewizji w dwie strony po dostawie: w górę, jeśli wkładka okaże się cała, w dół, jeśli jej nie ma. Dla porównania: pierwszy egzemplarz kosztował 73,49 zł, razem para 120,73 zł.

Wycena orientacyjna, polski rynek wtórny (2026-08); w większości ceny ofertowe — realne transakcje bywają o 20–40% niższe.